Uluslararası Af Örgütü, İnsan Hakları İzleme Örgütü (HRW), Dünya Futbolcular Birliği gibi kuruluşlardan oluşan Sport & Rights Alliance (Spor ve Haklar Birliği) ile Football Supporters Europe tarafından yayımlanan ortak rapor, FIFA’nın rekor gelir elde etmeye öncelik vererek, 2026 Erkekler Dünya Kupası’nda kendi insan hakları politikalarını uygulamada başarısız olduğunu ortaya koyuyor. “Kazanç İnsanlardan Önde: 2026 FIFA Erkekler Dünya Kupası” başlıklı 50 sayfalık rapor, taraftarlar, futbolcular ve gazetecilerin karşılaştığı maliyet ve erişim bariyerleri, ayrımcı vize yasakları, toplu göçmen gözaltı ve sınırdışı operasyonları, muğlak güvence standartları ve hukuk yoluna etkili erişim eksikliği nedeniyle turnuvaya korku ikliminin damga vurduğunu belgeliyor.

Sport & Right Alliance Direktörü Andrea Florence, 2026 Dünya Kupası’nın, FIFA liderliğinin kazancı insanlardan önde tuttuğunu gösterdiğini vurgulayarak, şunları kaydetti:

“FIFA, ABD Başkanı Donald Trump’a, yeterince üzerine düşünülmemiş bir ‘FIFA Barış Ödülü’ vererek, insan haklarını bilfiil ihlal eden bir hükümeti desteklemeyi tercih etti. 2026 Dünya Kupası’ndan çıkarılacak ders, turnuvaların ülkelerin ev sahipliğine nasıl verildiği, planlandığı, sözleşmelerinin yapıldığı, izlendiği ve gerçekleştiğinin insan hakları risklerine göre belirlemesi ve FIFA ile diğer spor yönetici kuruluşlarının en üst liderlerinin, özellikle koşullar değiştiğinde adım atmaya hazırlıklı olması gerektiğidir.”

Sahada ve tribünlerde görülen birlik ve coşkunun, stadyumların dışındaki korku ve ayrışmadan çok uzak olduğuna dikkat çeken Uluslararası Af Örgütü Politika Danışmanı Frank Conde Tanberg ise, “Göç ve Gümrük Muhafaza Kurumu’nun (ICE) baskınları arttı, protestolar engellendi ve ayrımcı vize politikaları birçok taraftarı ‘bugüne kadarki en kapsayıcı Dünya Kupası’ olarak tanıtılan etkinliğin dışında bıraktı. Bu ihlallerin çoğu, baskıcı ve müdahaleci devlet politikalarından kaynaklandı ancak FIFA da taraftarları ve yerel toplulukları korumak için nüfuzunu kullanmada başarısız oldu” değerlendirmesinde bulundu.

Küresel kutlamadan ziyade, elitler için tasarlanmış bir eğlenceydi

Rapor, fahiş bilet fiyatları, pahalı vize gereklilikleri ve makul fiyatlı şehirler arası ulaşım eksikliğinin yanı sıra ABD’nin 39 ülkeye getirdiği seyahat kısıtlamalarının, engelli, sınırlı gelirli ve/veya Küresel Güney’den taraftarları orantısız dışladığını gözler önüne seriyor. Katılan takımlar ve yetkililer de ciddi sıkıntılar yaşadı. İran milli takımı üyelerinin ABD vizeleri gecikti veya başvuruları reddedildi. ABD’de oynanacak iki maçta takımın aynı gün ülkeye giriş-çıkış yapması gerekti. Somalili kaleci Omar Artan’ın geçerli vizesi olmasına rağmen Miami Uluslararası Havalimanı’nda 11 saat süren sorgunun ardından ABD’ye girmesine izin verilmedi. Bu ve diğer engeller, ABD’nin göçmenlere yönelik saldırgan operasyonları bağlamında meydana geldi. İnsan Hakları İzleme Örgütü, ICE’ın turnuvaya kısa bir süre kala 11 Dünya Kupası ev sahibi kentinde ve yakınlarında 167 bin gözaltı gerçekleştirdiğini belgeledi. Haziran sonunda sadece beş günde yaklaşık 10 bin kişi gözaltına alındı.

Football Supporters Europe Direktörü Ronan Evain, “Taraftarlara oyunun kalbi gibi değil, sömürülecek nesnelermiş gibi muamele edildi. Bilet fiyatları, Dünya Kupası tarihinin gördüğü en yüksek seviyedeyken, engelli taraftarlara yönelik yasal erişilebilirlik gerekliliklerinin gözardı edildiği ve amigoların ayrımcı vize retleriyle veya askeri sınır koruma uygulamalarıyla karşılaştığı bir yerde artık küresel bir kutlamadan değil, yalnızca elitler için tasarlanmış, dışlayıcı ve steril bir gösteriden söz ediyorsunuzdur” diye konuştu.

Hakkında şiddet içeren saldırı suçlaması olan en az sekiz futbolcu sahadaydı

Kanada’da hazırlıklara, ev sahibi şehirlerde evsizlerin sokaklardan uzaklaştırılması damga vurdu ve göç yetkililerinin, genellikle Küresel Güney’den başvurucuların Dünya Kupası vize başvurularını ret oranı, kabul oranını geçti. 2026 Dünya Kupası’nda yarışan en az sekiz futbolcu hakkında cinsel saldırı davaları veya iddiaları olduğu göz önüne alındığında, FIFA’nın doğrudan kontrolüyle, sporcuların daha önce cinsel veya diğer türde şiddet içeren bir saldırı suçundan soruşturulmadıklarını beyan etmelerini gerektiren FIFA’nın kendi yarışma içi politikasını uygulayıp uygulamadığı, yanıtsız bir soru olarak kaldı. FIFA’nın şeffaf olmayan medya akreditasyon süreçleri, ABD’nin vize engelleri bağımsız gazetecilik de ciddi şekilde kısıtlandı.

FIFA’ya çağrı: Bağımsız denge-denetleme sistemi kurun

Raporda, FIFA’ya ve 2027 başkanlık seçimindeki tüm adaylara şu çağrılar yapıldı:

İnsan hakları yükümlülüklerini bağlayıcı hale getirin ve gelecekteki tüm Erkekler ve Kadınlar Dünya Kupası ev sahibi ülke anlaşmalarında, bağımsız gözlem mekanizmaları ve ihlal durumunda karşılaşılacak net sonuçlarla desteklenen uygulanabilir koşullar belirleyin.
Ciddi uygunsuz davranış veya cinsel şiddet iddialarıyla karşılaşan sporcular ve yetkililer için şeffaf ve maruz bırakılan odaklı bir yeterlilik çerçevesi oluşturarak, vaka bazlı karar yetkisini kaldırın.
Taraftarların, sporcuların, gazetecilerin ve diğer akredite katılımcıların turnuvalara ayrımcılık olmadan erişiminin ve ifade, barışçıl toplanma ve basın özgürlüğü haklarının güvenceye alınmasını sağlayın.
Engelli taraftarlar için eşit bilet erişimi ve ücretsiz refakatçi koltuğu sağlayın ve fahiş bilet fiyatlandırmalarını engelleyin.
FIFA’nın şikâyet ve tazminat mekanizmalarını görünür ve erişilebilir hale getirin. Yeniden kalıcı ve bağımsız bir İnsan Hakları Danışma Kurulu kurun. FIFA Etik Komitesi’ni köklü bir şekilde iyileştirin. Turnuvalardan zarar görenler için kalıcı bir Tazminat Fonu oluşturun.