2025’te 17 ülkede 2.707 kişi infaz edildi, bunların 2.159’u İran’da gerçekleşti 

2025’te 17 ülkede 2.707 kişi infaz edildi, bunların 2.159’u İran’da gerçekleşti 

Dünyadaki infaz sayısı, 44 yıldır kaydedilen en yüksek orana ulaştı. Her yıl düzenli olarak dünyada ölüm cezasının kullanımına ilişkin verileri yayımlayan Uluslararası Af Örgütü’nün bugün açıkladığı Ölüm Cezaları ve İnfazlar 2025 raporuna göre, 2025 yılında 17 ülkede 2.707 kişi infaz edildi. Bu, 3.191 infazın kaydedildiği (Çin hariç) 1981 yılından bu yana Uluslararası Af Örgütü’nün kaydettiği en yüksek sayı. Bu ciddi artış, korkuyla yönetmeye kararlı olan bir avuç hükümetten kaynaklandı. Özellikle İran’da infazlarda ciddi artış yaşandı; 2024 yılındaki en az 972 infaz iki katından fazla artarak en az 2.159’a ulaştı ve kaydedilen tüm infazların yüzde 80’ini oluşturdu. İran yetkilileri, halk arasında korku yaymak ve İran İslam Cumhuriyeti rejimine meydan okuyanları veya meydan okuduğu varsayılan kişileri cezalandırmak için genellikle hiçbir şekilde adil olmayan yargılamaların ardından ölüm cezasını araçsallaştırmaya devam etti. Örneğin, İran yetkilileri, İsrail’in Haziran 2025’te İran’a karşı gerçekleştirdiği askeri saldırıların ardından casuslukla veya İsrail ile işbirliği yapmakla suçlanan kişilere karşı ölüm cezası kullanımını artırarak en az 11 erkeği bu suçlardan infaz etti.

Suudi Arabistan yetkilileri, uyuşturucuyla ilgili suçları cezalandırmak için ve aşırı geniş tanımlanmış terör suçlarına karşı ölüm cezasına başvurarak 2024 yılındaki rekor seviyede yüksek olan infaz sayısını aştı; 2025’te en az 356 infaz gerçekleştirdi. Birçok vakada, 2011 ile 2013 yılları arasındaki “hükümet karşıtı” protestoları destekleyen ülkenin Şii azınlığına mensup kişiler infaz edildi.

Kuveyt’te infazlar neredeyse üç katına (6’dan 17’ye) yükseldi. Mısır’da (13’ten 23’e), Singapur’da (9’dan 17’ye) ve ABD’de ise (25’ten 47’e) neredeyse iki katına çıktı. Toplamda infazlar en az 1.518 infazın kaydedildiği 2024 yılının ardından yüzde 78 oranında arttı. 2025 yılı toplamı, Çin’de infaz edildiği düşünülen binlerce kişiyi kapsamamaktadır. Uluslararası Af Örgütü, Çin’in dünyanın en fazla infaz uygulayan ülkesi olmaya devam ettiği kanaatindedir.

Uluslararası Af Örgütü Genel Sekreteri Agnès Callamard, “Ölüm cezası kullanımındaki bu kaygı verici artış, tüm dünyada bu cezanın kaldırılması yönünde devam eden eğilime rağmen her ne pahasına olursa olsun infaz gerçekleştirmeye istekli olan ve bu konuda gitgide yalnızlaşan küçük bir grup devletten kaynaklanıyor. Çin, İran, Kuzey Kore ve Suudi Arabistan’dan Yemen, Kuveyt, Singapur ve ABD’ye kadar bu utanmaz azınlık, ölüm cezasını korku yaymak, muhalefeti ezmek ve devlet kurumlarının dezavantajlı gruplar ve ötekileştirilen topluluklar üzerindeki gücünü göstermek için araçsallaştırıyor. Ölüm cezası bizi daha güvende kılmaz. Aksine ölüm cezası, korkudan kaynaklanan ve uluslararası insan hakları hukukunun tamamen hiçe sayılmasıyla gerçekleştirilen, insanlığa karşı telafisi olmayan bir saldırıdır” dedi. 

Zihinsel engelli kişiler ölüm cezası altındaydı

Ölüm cezası 2025 yılında da uluslararası hukuk ve standartları ihlal edilerek kullanılmaya devam etti. Bazı örnekler arasında şunlar yer aldı:

• Afganistan’da (6) ve İran’da (11) en az 17 kişi halka açık infaza maruz bırakıldı.

• İran (1) ve Suudi Arabistan’da (2) en az 3 kişi 18 yaşından küçükken işledikleri suçlar nedeniyle infaz edildi. Uluslararası Af Örgütü, İran ve Suudi Arabistan’da bu kategorideki başka kişilerin de ölüm cezasının infazını beklediği kanaatinde.

• Japonya ve ABD dahil bazı ülkelerde ruhsal veya zihinsel engelli kişiler ölüm cezası altındaydı.

• Afganistan, Bangladeş, Çin, Mısır, İran, Irak, Suudi Arabistan ve Yemen dahil birçok ülkede uluslararası adil yargılama standartlarına uymayan yargılamaların ardından ölüm cezalarının verildiği biliniyor.

• İran, Irak ve Suudi Arabistan’da işkence veya diğer türde kötü muamele yoluyla alınmış olabilecek “itiraflar” mahkûmiyet kararları ve ölüm cezaları için kullanıldı.

• Bangladeş, Lübnan, Sri Lanka ve Yemen’de sanık hazır bulunmadan ölüm cezaları verildi.

• İran, Nijerya, Pakistan, Suudi Arabistan, Singapur, Trinidad ve Tobago ve Yemen’de zorunlu ölüm cezaları verildi.

• Kongo Demokratik Cumhuriyeti’nde askeri mahkemeler sivilleri ölüme mahkûm etti. Bangladeş, Hindistan, İran, Pakistan ve Suudi Arabistan’da Özel Mahkemeler ölüm cezalarına hükmetti.

• Ölüm cezası, kasten öldürme içermeyen ve bu nedenle aşağıdakiler de dahil olmak üzere uluslararası hukuk kapsamında “en ciddi suçlar” eşiğini karşılamayan suçlar için kullanıldı:

– Uyuşturucuyla ilgili suçlar: Uluslararası Af Örgütü, uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle 1.257 infaz kaydetti. Bu infazlar, küresel çapta kaydedilen toplam sayının yüzde 46’sını oluşturdu ve 2024 yılındaki sayının (637) neredeyse iki katıydı. Uyuşturucuyla ilgili suçlar nedeniyle infazlar beş ülkede kaydedildi: Çin (+), İran (998, toplam infazların yüzde 46’sı), Kuveyt (2, yüzde 12), Suudi Arabistan (240, yüzde 67) ve Singapur (15, yüzde 88). Bu tür infazları gerçekleştirmiş olma ihtimali yüksek olan Vietnam’a ilişkin bilgi mevcut değil. Ayrıca 16 ülkede 249 yeni ölüm cezası verildiği biliniyor: Bangladeş (3), Çin (+), Mısır (en az 12), Endonezya (55), İran (+), Irak (35), Kuveyt (4), Laos (6), Libya (1), Malezya (7), Katar (en az 1), Suudi Arabistan (+), Singapur (2), Sri Lanka (7), Vietnam (100) ve Yemen (10). Tayland’da, 2025 yılı sonunda ölüm cezası altında olan 429 kişiden 52’si kadın olmak üzere 313’ü (yüzde 73) uyuşturucuyla ilgili suçlardan hüküm giymişti.

– Yolsuzluk gibi mali suçlar: Çin.

– “Dinden dönme” veya “dine hakaret” gibi dine karşı suç olarak kabul edilen eylemler: Afganistan ve Pakistan.

− Aynı veya karşı cinsten onay veren yetişkinler arasında evlilik dışı cinsel ilişki: Yemen.

– Tecavüz: Bangladeş, Hindistan, İran, Pakistan ve Suudi Arabistan.

– Can kaybına yol açıp açmadığına bakılmaksızın “vatana ihanet”, “ulusal güvenliğe karşı eylemler”, yabancı bir oluşumla “işbirliği yapmak”, “casusluk”, “liderin politikalarını sorgulamak”, “ayaklanmaya ve terör eylemlerine” katılmak, “devlete/başkana karşı silahlı isyan” ve diğer “devlete karşı suçlar”: Çin, İran, Suudi Arabistan ve Yemen.

Uluslararası insan hakları hukukunu hiçe sayan bir avuç azınlık ülke…

İnfazlar artsa da infaz uygulayan ülkeler bir azınlık olmaya devam etti. Çin, Mısır, İran, Irak, Kuzey Kore, Suudi Arabistan, Somali, ABD, Vietnam ve Yemen son beş yıl içinde her yıl infaz uyguladığı bilinen ve uluslararası insan hakları hukuku ve standartları uyarınca oluşturulmuş güvenceleri devamlı hiçe sayan aynı 10 ülkeydi. Geçen yıl dört ülke (Japonya, Güney Sudan, Tayvan ve Birleşik Arap Emirlikleri) infazlara devam ederek, infaz uygulayan toplam ülke sayısını 17’ye çıkardı. Burkina Faso hükümeti “vatana ihanet”, “terör” ve “casusluk eylemleri” gibi suçlar için ölüm cezasını geri getirmeyi de içeren bir yasa tasarısını kabul etti. Çad yetkilileri ölüm cezasının geri getirilmesi de dahil ilgili konuları incelemek üzere komisyon kurdu.

Diğer ülkelerde ise ilerlemeler kaydedilerek umudun korkudan güçlü olduğu gösterildi. Avrupa ve Orta Asya’da infaz veya ölüm cezası kaydedilmedi. ABD, üst üste 17. yılda da Amerika kıtasında insanları infaz eden tek ülke olmayı sürdürdü. ABD’deki infazların yarıya yakını Florida eyaletinde gerçekleştirildi. Sahra Altı Afrika’da infazlar Somali ve Güney Sudan ile sınırlıydı. Afganistan, Güney Asya’da infaz uygulayan tek ülkeydi. Singapur ve Vietnam, Güneydoğu Asya’da infazlara başvurduğu bilinen iki ülkeydi. Tonga ise yasalarında ölüm cezasına yer vermeye devam eden tek Pasifik ülkesiydi.

1977’de 16 ülkede ölüm cezası yoktu, şimdi 113 ülkeye yükseldi

Uluslararası Af Örgütü, 1977 yılında ölüm cezasına karşı çalışmaya başladığında yalnızca 16 ülke bu cezayı kaldırmıştı. Bugün sayı, dünyanın yarısından fazlasına karşılık gelen 113 ülkeye yükseldi. Ayrıca ülkelerin üçte ikisinden fazlası yasada veya uygulamada ölüm cezasını kaldırdı. Saldırganlık, korku ve nefret bağlamına karşı bazı ülkeler, devamlı baskı ve kararlılıkla ölüm cezasının tüm dünyada kaldırılması hedefine ulaşılabileceğini gösterdi. Vietnam yetkilileri uyuşturucu taşıma, rüşvet ve yolsuzluk gibi sekiz suç için; Gambiya ise cinayet, vatana ihanet ve diğer devlete karşı suçlar için ölüm cezasını kaldırdı. ABD’de Alabama Valisi Kay Ivey tarihi bir adım atarak, Rocky Myers hakkında af kararı çıkardı. Bu, eyalette ölüm cezası altında olan Siyah bir kişi hakkında çıkarılan ilk af kararıydı. Lübnan ve Nijerya’da ölüm cezasının kaldırılması için yasa teklifleri sunuldu. Kırgızistan Anayasa Mahkemesi ölüm cezasını geri getirme girişimlerinin anayasaya aykırı olduğuna hükmetti.

“Dünya genelinde insan haklarının tehdit altında olduğu bir dönemde milyonlarca kişi her yıl, ortak insanlığımıza dair kararlılıkla ölüm cezasına karşı mücadele ediyor” diyen Callamard, sözlerini şöyle sonlandırdı: “Azınlık bir grup devlete karşı, hep birlikte güçlü bir duruş sergilersek, ölüm cezasının tamamen kaldırılması mümkün. Dünya darağacının gölgesinden tamamen kurtulana dek bu mücadeleyi canlı tutmalıyız.”